Thursday, July 2, 2026
21.5 C
Port-Vila
Thursday, July 2, 2026
Home Blog Page 312

Presa i ko antap blong Pacific i stap long ‘bubble’

0

Presa i stap ko antap long New Zealand mo Australia blong mas includum Pacifik insaed long ‘bubble’.

Radio New Zealand emi ripotem se, i kat presa long New Zealand blong mekem Pacifik ‘travel bubble’ emi wan prioriti nomata we emi no openem ol boda blong hem wetem Australia iet.

Cook Islands News emi ripotem se, International Pilots Association emi bin fomaly requestem blong New Zealand-Australia travel zone i mas extend i ko long ol Pacific nation olsem Fiji, Vanuatu mo Cook Islands.

Long wan leta we Presiden blong association Mr Sedgwick, emi raetem i ko long Praem Minista blong Australia , emi bin talem se, sakses wei we ol pacific neighbours oli bin limitim spred blong COVID 19 emi soem se oli save expandem ol travel zone be wetem kea.

Michael Hall blong University blong Canterbury , long Dipatmen blong Management, Marketing and Entrepreneurship, emi talem se, wan trans-Pacific bubble bambae emi save helpem everi kaontri we oli stap insaed long hem , long saed blong travel, tourism mo trade.

Seken COVID repatriation blong ol Vanuatu citizens

Nambatu COVID-19 repatriation flaet blong ol Vanuatu nasonal mo residen bae i kam in long kaontri long tedei.

Darekta blong Pablik Helt mo Spokspesen blong COVID-19 long kantri, Len Tarivonda i talem se moa long 70 Vanuatu nasonal mo residen bae oli kam long flaet ia we bae i kam long New Zealand

“Bae i posibol se namba ia bae i save inkris smol from namba hem i stap jenis oltaem,” Mr Tarivonda i talem.

“Mifala i bin pasem infomeisen i ko long ol famili blong olgeta long wanem bae oli ekspektem. From we taem we oli araef long eapot long Port Vila, bambae i kat ol strik protokol mo prosija we bae oli folem. Bambae oli no save luk ol famli blong olgeta.

“Be bambae yumi prosesem ol paspot mo luggage blong olgeta mo bae oli ko stret insaed long ol bus we yumi arenjem blong olgeta wetem taet polis sekuriti mo oli ko long ol kavman designated fasiliti o ol hotel long Port Vila we bambae oli sevem 14 dei kwarantin long hem,” Mr Tarivonda i talem.

Daerekta ia i talem se pipol we bambae oli kam ia, bae oli folem strik rul we World Health Organisation i putum, bifo oli bodem plen, taem we oli stap long plen mo afta we oli leko plen.

Hem ia hem i nambatu flaet long fes steij blong repatriation.

Kolosap 300 Vanuatu nasonal mo residen bambae Vanuatu Kavman i repatriatem olgeta long fes steij blong repatriation ia.

Mr Tarivonda i talem se “ol pipol blong yumi we oli stap olbaot long ol kantri long wol oli plante ia.

“So ol fes flaet we yumi stap mekem long Solomon, tumoro long New Zealand mo hopfuli long wik ia or nekis wik long Fiji, New Caledonia mo Australia, kolosap 300 everiwan, long ol faefala kantri ia we bambae oli kam long fes steij blong repatriation,” hem i talem.

Daerekta Tarivonda i talem se “Nasonal Disasta Manejmen Ofis wetem Ministri blong Foren Afea i stap divelopem medium kasem long tem repatriation plan we bambae hem i tekem onboard ol narafala kategri blong ol pipol blong yumi we oli stap ova sea olsem ol seasonal woka long New Zealand mo Australia mo ol student blong yumi.

“Maet bambae repatriation process ia bambae hem i kohed kasem en blong yia sapos Coronavirus ia hemi stil stap wetem yumi,” Mr Tarivonda i talem.

Fes repatriation flaet hem i bin kam in long las wik we hemi kam long Solomon Aelans.

Praem Minista Bob Loughman hem i bin talem se fes steij blong repatriation plan bae hem i vinis long en blong June.

Hem i talem se seken steij blong repatriation bae i stat off long fes wik blong August. Mo hem ia nao bae hem i kavremap ol narafala kategri blong ol pipol blong Vanuatu we oli stap ova sea, ol seasonal woka long New Zealand mo Australia mo ol Vanuatu student.

Daerekta Tarivonda i preisem ol foren misen blong Vanuatu blong tekemap wok ia long ol pipol konsen.

 

 

 

 

 

 

Fo yia polisi daereksen blong Kavman

0
Kavman i rilisim ofisiel polisi daereksen blong hem blong 2021 mo nekis fo yia.
Wan pres statemen we i kam long ofis blong Praem Minista i talem se hemia i beis long  eria blong invesmen, agrikalja prodaksen mo value chain, edukeisen, helt mo ol nara sevis dilivari.
Mo hemia kaonsel blong ol minista ibin adoptem long miting blong hem long namba 21 May long Luganville.
Kavman i talem se prioriti polisi blong hem naoia hemi blong adresem impak blong COVID-19 mo ol nara disasta olsem Saeklon Harold mo ashfall long Tanna,  we i afektem ekonomi mo laef blong ol pipol blong Vanuatu.
Mo long saed blong medium kasem long long tem, kavman blong Praem Minista Loughman i wantem fokas blong bildim bak ekonomi mo ol eria blong prioriti hemi, blong leftemap prodaksen long eria blong agrikalja, laefstok, fisheries mo forestri.
Strengthenem agrikalja value chain, olsem blong leftemap proses blong raw prodakt, leftemap investmen long agrikalja, promotem trade mo inter aelan trade, indastri mo cooperative, mo krietem ol ekonomik developmen zone.
Expandem seves sekta long bisnis long agrikalja sekta, mo ol nara sekta olsem finansiol seves.
Impruvum  bisnis opotuniti mo investment environment, risilien infrastrakja, edukeisen fasiliti mo aksesibiliti, qualiti helt kea, seves dilivari, natural risos manejmen, mo sekuriti, pis mo jastis.

Nasonal Weta: Wednesday 03 June

0

Sam aelan long Vanuatu bae oli ekspektem smol ren long tedei we bae i save foldaon mbe ol narafala ples long kaontri i sud gat patli klaodi kondisen.

Vanuatu Meteorology mo Geo-Hazards Dipatmen i talem se smol ren bae i save foldaon long ol aelan long Torba. Mbe ol narafala pat blong kaontri i sud gat patli klaodi weta nomo wetem janis blong smol ren i save foldaon.

Duti Weta Fokasta long Meteo Ofis i talem se laet win bae i save bloa long Is i ko long Saotis truaot long grup.

Hem i talem se maximum tempereja blong dei blong tede bae hem i stap long 29 dikri daon long saot i ko long 31 dikri antap long not. Minimum tempereja blong tunaet bae hem i stap long 20 dikri daon long saot i ko long 25 dikri antap long not.

Duti Weta Fokasta ia i talem se long solwora, win bae i bloa long is i ko long saotis wetem spid blong 16 kasem 20knot. Haet blong solwora bae i stap long 1.5 mita mo i save ko antap kasem 2.0 mita ova long ol open kostol wota blong yumi.

Solomon Opposition i kol from Polis Komisina

0
Solomons Opposition emi stap mekem wan kol blong oli apointem wan Polis komisina.
Radio New Zealand emi repotem se , Solomon Islands Opposition Leader, Matthew Wale emi mekem wan kol i ko long governmen blong i mas fulmap posisen blong komisina blong ol Polis.
 Long wan news we The Solomon Star newpepa i ripotem se posisen ia emi bin empti sins las Novemba, afta we contract blong wan Australian,  Matthew Varley emi bin expire.
Mostyn Mangau emi bin apoint olsem acting Komisina mo emi bin stap insaed long wok ia kasem naoia.
Mr Wale emi talem se, posisen blong Komisina emi impoten tumas blong lukluk long ol wok blong polis mo kivim guide long ol mata blong nasional securiti.
Hemi kohed blong talem se, wetem State blong Emergency we i stap naoia i presentem wan difren tinktink blong ol loa enforcemen mekem se emi impoten se oli mas mekem wan fomal apointmen.

Smol janis blong etkwek i save kosem unres blong ol volkeno

0

I kat smol janis blong etkwek i save kontribute long aktifiti blong volkeno.

Scientific Ofisa blong Volkeno-Seismology mo Acting Maneija blong Geohazards Division, Sandrine Cevuard i talem se tri volkeno i stap long meja unres steij naoia mbe i gat smol janis blong ol etkwek we oli stap hapen long sam dei i pas, i save kontribute long unres ia.

Sam lokol i talem long VBTC se oli etkwek ia oli rileit long muvmen blong ol tectonic plate, Australia mo Pacific plate we Vanuatu i stap long hem mo olketa saentis oli kolem Subdaksen Zone.

Sandrine Cevuard i talem se taem wan volkeno i stap long unres stej i minim se seismic rikoding o data i soem se gas i kamaot, o stim klaod i stap kamaot long maot blong volkeno.

Hem i talem se ol saen olsem i soem se presens blong Magma o stone we i stap andanit long volkeno hem i stap melt.

Hemi talem se trifala volkeno ia we activiti blong olketa i ko antap mo stap long level tu, hemi Gaua, Lopevi mo Yasur volkeno.

Ms Cevuard i talem se ol volkeno long maena unres we oli stap long level wan hemi Vanua Lava, Ambae mo Ambrym.

Vanuatu Meteorology mo Geo-Hazards Dipatmen i advaesem ol man we oli live kolosap long ol actif volkeno blong mas harem save ol woning we oli stap putum aot.

Scientific Ofisa long Dipatmen blong Geo-Hazards, Dan Tari i talem se ol etkwek ia oli nosave kosem tsunami from level blong olgeta i stap long fo nomo.

Hem i advaesem ol pipol blong mekem se bilding we oli stap long hem, hem i safe. Mo ol pipol i mas stap long ol ples we i klia we i nogat ol tri kolosap o ol tol bilding, o ol objek we i save foldaon long olgeta taem we etkwek i stap shek.

 

 

 

Spesel alawens blong ol COVID helt woka

0

Olgeta nurse mo doctor long Vanuatu we mbae oli dil wetem ol COVID-19 patient long Vanuatu bae oli kasem wan spesel alawens.

Medikol Superintendent blong Vila Sentrol Hospitol Tony Harry, i talem se spesel alawens ia hem i from wok mo hae risk blong COVID-19 we ol helt woka ia i save expose long hem.

Hem i talem se spesel alawens ia bae hemi kamaot long United Nations tru long World Health Organisation.

I gat wan totol blong 22 nurse mo tu doctor we bae oli bes long Vila Central Hospitol we hemi mein ples blong tritim eni kes blong Coronavirus.

Hemi bin wan wari we ol helt woka ia oli bin reisem from hemi no festaem we oli stap long frontline olsem.

Beh Ministry blong Helt i assurem olgeta se mbae oli entitle long wok risk alawens ia mo mbae hemi efektif nomo taem we Vanuatu i kasem wan konfem keis.

Vila Sentrol Hospitol bae hemi ples we oli wok long hem mo afta long 14 deis shift blong olgeta bae oli ko kwarantin long wan ples we kavman bae hem i jusum.

Olgeta ia bae oli save spendem plante manis aot long ol famili blong olgeta.

VBTC i kasem information se ol insurens pei long taem blong Saeklon Pam, kavman i stap continiu blong pem kasem tede.

 

Ol stranded Ni-Vanuatu Citizen oli no kasem finansol sapot yet

Mane we kavman hemi komitim blong helpem ova 200 Ni-Vanuatu we oli stranded long nara kaontri i no kasem olgeta yet.

Ol stranded Ni-Vanuatu ia hemi olgeta wetem turis visa.

Daerekta Jeneral blong Foreign Affairs, Yvon Basil, hem i talem se some long olgeta stranded Ni-Vanuatu ia oli stap live naoia wetem ol Australian family from oli nomo save afodem blong stap long ol hotel.

Daerekta Basil hemi talem se Dipatmen blong Finance hemi nidim wan advaes i kam long State Law Ofis blong kat legal raet blong oli save rilisim ol fund.

“I gat sam komplikesen lelbet long ples ia wetem ol advaes we hem i kam in. Be hem i no minim se bae yumi no mekem,” hemi talem.

“Bae yumi stil luk wei blong save wok wetem Faenans mo State Law blong wanem bae yumi mekem bae hem i folem loa.

“Wanem yumi mekem bae hem i mas folem loa blong kaontri mo folem hat blong olgeta, so tat bae yumi save sotemaot ol aotstanding blong olgeta we oli stap long wei.”

Daerekta Basil hemi talem se oli stap wok wetem State Law blong rilisim advaes i go long Finance Dipatmen.

Mr Basil hem i talem se mane we kavman hem i komitim bae hem i ko long ol expenses blong olgeta stranded citizen ia long saed blong akomodeisen mo kakai.

Hem i talem se bambae Faenans Dipatmen i kolektem ol receipt blong olgeta spending we ol stranded citizen ia i spend long hem long saed blong kakae mo akomodeisen.

Hem i ova long 72 dei nao we ol Ni-Vanuatu ia oli bin stranded ova sea.

George Malas wan long ol stranded Ni-Vanuatu Citizen long Australia wetem turis visa i talem se hem i filim se oli bin wet long taem mo hem i no fair.

 

Dilei long graduation blong Vanuatu i ko long diveloping kantri

0

Vanuatu mbae i nomo graduate long en blong yia ia aot long lis divelop kantri i go long diveloping kantri.

Dilei ia hemi from impak blong ol disasta we Vanuatu hemi bin stap ko tru long hem. Ol disasta olsem Saeklon Pam, Saeklon Harold mo COVID-19 we hemi stap afektem Vanuatu tedei, i mekem se Vanuatu i no redi blong graduate i ko long divelop kantri.

Vanuatu hem i bin stap luk fowod long divelopmen ia we i sud hapen long 4 Disemba 2020, taem mbae hem i livim lis blong United Nations divelop kantri kategri.

Daerekta Jenerol insaed long Ministry blong Trade Roy Micky Joy, i talemaot long insaed long nius tokbak sho blong VBTC, se ol ofisol oli stap redi long wan pepa blong kasem hed ofis blong United Nation folem delay ia.

“Mbae long nekis tu wik, mbae ol ofisol blong kavman mbae oli priperem narafal aplikesen, blong go long kaonsel blong requestem Kaonsel blong ol Minista blong endosem se mbae umi raet i go long UN blong askem blong oli deferem graduation blong yumi baeken,” Mr Joy i talem.

“Mi fil se wetem ol damej we i happen long ol aelan blong yumi long not, Shefa, in fact Vanuatu hem i no redi.”

Mr Joy i talem se intanasonal komiti long UN i no save fosem Vanuatu blong graduate long yia ia folem wanem Vanuatu hemi stap ko tru long hem.

Hem i talem se graduation blong Vanuatu hemi soem politikol ajivmen blong Vanuatu mo rod blong tokbaot graduation ia hemi bin stat long taem vinis i kam.

Blong wan kantri i graduate i ko long stej ia, United Nation i putum out tri kraeteria blong hem mo hemi lukluk long GDP per capita, sosol index blong wan kantri mo lukluk tu long economic vulnerability.

Vanuatu hem i sud graduate vinis long 2015 mbe hem i bin dilei tu from impak blong Saeklon Pam long kantri.

Vanuatu hem i wan long ol tri Pacific kantri, Kiribati, Solomon Islands mo Tuvalu, we oli klasifaem olgeta olsem ol lis divelop kantri.

Vanuatu hem i bin stap olsem wan Lis Divelop Kantri sins 1985.

Vanuatu i spend bigwan long kwarentin fasiliti

0

Gavman bae i spendem ova long 48 million vatu blong pem ol fasiliti blong COVID-19 kwarentin.

Mani blong pem ol fasiliti ia, hemi folem requirement se i mas gat 14 dei kwarentin blong olketa passenga we i kam insaed long kaontri.

Gavman blong Vanuatu hemi commitim hem, blong mekem sua se fund i mas redi blong pem ol fasiliti blong kwarentin.

Len Tarivonda, Spokesperson blong COVID-19 i talem se oli confirmem vinis quarantine fasiliti blong olketa we bae oli ko long kwarentin mo cost blong hem.

Hemi talem se long saed blong kwarentin, Ministri blong Helth i bin stap lukluk long sam hotel long Port Vila mo oli faenem wan hotel wetem “gudfala rate” blong VT6000 wan naet.

Mr Tarivonda i talem se Gavman bae i spendem ova VT 24 million  sapos ol national mo residen we i kam oversea i stap long kwarentin blong tu wik.

VBTC nius i harem se fes kwarantin long sam manis i pas, Gavman i bin spendem araon long VT 12 million.

  • https://radio.vbtc.vu/radiovanuatu
  • Radio Vanuatu
  • Radio Stations
  • https://radio.vbtc.vu/paradisefm
  • Paradise FM
  • Radio Stations
  • https://radio.vbtc.vu/femmefm
  • Femme Pawa
  • Radio Stations